[Kinh tế-Tổ quốc] - Làm gì khi đàm phán và sau ký kết FTA?

(Toquoc)- Trong một hiệp định thương mại sẽ chẳng bên nào được hết và bên nào mất hết. Sẽ là cơ hội nếu chúng ta xử lý tốt những tác động và cũng là thách thức nếu chúng ta xử lý không thành công. Vì vậy cần phải xác định rõ trách nhiệm, vai trò của Quốc hội, các bộ, ngành… khi đàm phán và sau ký kết FTA.

Cho tới nay, Việt Nam đã trở hành thành viên của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), ký kết 8 hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam tham gia tập trung chủ yếu tại khu vực châu Á, các nền kinh tế láng giềng khu vực như ASEAN, Trung Quốc, Hoa Kỳ, EU…Những hiệp định này đã đánh dấu bước tiến vững chắc của Việt Nam trong quá trình hội nhập và phát triển. Việt Nam chưa tham gia các FTA thế hệ mới mà mới chỉ đang đàm phán Hiệp định đối tác kinh tế xuyên Thái Bình Dương (TPP). Gia nhập TPP sẽ được coi là Việt Nam tham gia FTA thế hệ mới. Ngoài TPP, hiện Việt Nam đang có 5 FTA mới đang đàm phán, gồm: Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – EU (EVFTA), Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam- Liên minh thuế quan Nga-Belarus-Karzakstan (VCUFTA), Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN+6 (RCEP), Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – Khối EFTA (VEFTA) và Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – Hàn Quốc (VKFTA). Tại Hội thảo “Quốc hội với việc đàm phán, phê chuẩn và thực hiện các hiệp định thương mại tự do (FTA) diễn ra sáng 15/4 tại Hà Nội, ông Trần Hữu Huỳnh, Chủ tịch Ủy ban Tư vấn Chính sách TMQT, Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam cho biết, việc tham gia đàm phán và ký kết các hiệp định thương mại tự do tạo ra những cơ hội thuận lợi nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức đối với Việt Nam. Điểm mới ở FTA thế hệ mới là phạm vi rộng hơn, bao gồm cả các lĩnh vực phi thương mại như: môi trường, lao động, doanh nghiệp nhà nước, sở hữu trí tuệ, mua sắm chính phủ... Về mức độ, FTA thế hệ mới cũng sâu hơn, gồm: cam kết về hàng hóa (xóa bỏ 90-100% thuế nhập khẩu), dịch vụ… FTA mới này sẽ mang lại nhiều cơ hội hơn cho các doanh nghiệp Việt Nam ngoài những cơ hội từ FTA đang có như: lợi ích xuất khẩu lớn (đặc biệt đối với các mặt hàng xuất khẩu chủ lực), cơ hội tiếp cận thiết bị, công nghệ sạch và hiện đại, tiếp cận nguồn vốn đầu tư chất lượng, loại bỏ thuế quan, minh bạch hóa, đơn giản hóa thủ tục nhập khẩu… “Dù vậy, song song với những cơ hội từ FTA mới doanh nghiệp Việt Nam cũng sẽ phải đối mặt với các thách thức khá lớn. Doanh nghiệp có thể để vuột mất các cơ hội xuất khẩu nếu không biết về cơ hội để tận dụng (TPP – đàm phán kín), không đủ điều kiện để ưu đãi thuế quan (quy tắc xuất xứ mới, thủ tục chứng nhận xuất xứ mới). Thêm nữa, doanh nghiệp trong nước còn phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt trên thị trường nội địa, đối mặt với các rào cản trá hình mới trong bối cảnh các vụ kiện phòng vệ thương mại ở các thị trường vốn đã nổi tiếng “hung hăng…”, ông Huỳnh cảnh báo. Vị Chủ tịch Ủy ban Tư vấn Chính sách thương mại quốc tế cũng chia sẻ thêm, mong mỏi của các doanh nghiệp là khi đàm phán đang diễn ra được tiếp cận thông tin đàm phán, được hướng dẫn để xác định, đánh giá tác động đối với doanh nghiệp, được tham vấn thực chất và thường xuyên. Thêm nữa, khi FTA đã ký kết thì cần cung cấp cho doanh nghiệp thông tin chính xác, đầy đủ, có thể hiểu được về các FTA, hướng dẫn cho họ cách thức thực tế để tận dụng các cơ hội từ FTA, và đặc biệt là tư vấn về các FTA cho doanh nghiệp khi họ cần. “FTA mới cũng sẽ tạo sức ép tinh thần, sức ép pháp lý để Việt Nam xây dựng một nền kinh tế thị trường có sức cạnh tranh. Những quy định chặt chẽ trong TPP nói lên rằng, những gì không phải là kinh tế thị trường thì xóa bỏ hết. Điều đó tác động đến cả thể chế, cả cách điều hành kinh tế. TPP cũng sẽ tạo điều kiện và sức ép để Việt Nam xây dựng một đội ngũ doanh nghiệp mạnh. Doanh nghiệp cũng chính là bộ mặt của nền kinh tế, làm nên sức mạnh của nền kinh tế”, ông Huỳnh nhấn mạnh. Theo TS Ngô Đức Mạnh – Phó Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội: Kinh nghiệm quốc tế cho thấy Quốc hội sẽ tham gia vào các bước: Củng cố và hoàn thiện cơ sở pháp lý để hỗ trợ DN trong nâng cao khả năng cạnh tranh, thu hút đầu tư. Quốc hội cũng tham gia vào quá trình đàm phán, trao đổi, thảo luận và đối thoại với các DN thuộc các thành phần kinh tế của địa phương, đối thoại với DN, các nhà sản xuất… Đặc biệt, khi Hiệp định đã được ký kiết, Quốc hội thẩm tra Hiệp định đó, đánh giá tác động có thể có đối với nền kinh tế trước khi xem xét phê chuẩn Hiệp định”./. Quỳnh Anh